Herken je dit? Je kind zegt iets waardoor je even een stap terug doet.
“Anders ben jij mijn vriend niet meer.”
“Als je dat doet, kom ik niet naar jouw verjaardag.”
“Ik vertel het aan mama.”
Je eerste reactie is waarschijnlijk: dit mag niet. Dit moet stoppen.
Maar wat als dit gedrag niet het probleem is, maar een signaal? Wat als je kind je iets laat zien wat je eigenlijk zou moeten begrijpen in plaats van bestraffen?
Het Pokemon Verhaal
Toen onze oudste vijf jaar was had hij voor het eerst een pakje Pokemon kaarten gekocht. De kaarten werden sindsdien in en uit het hoesje gehaald, gevraagd hoe die ene ook al weer heet, op volgorde van sterkte neergelegd. Hij sliep er zelfs mee naast zijn bed. Hij nam ze niet mee naar school. Maar toch kwam hij op een dag met een stapeltje nieuwe kaarten thuis.
“Deze heb ik gekregen!” zei hij met een trots gezicht.
Ik was vol verbazing. Wat ontzettend lief dat een jongetje zijn waardevolle kaarten zomaar weggeeft, dacht ik.
Later die dag speelde hij met zijn jongere broertje. In plaats van de gebruikelijke vragende stem “mag ik die auto straks van jou?” hoorde ik iets anders. Een eisende stem: “Mag ik die auto, anders ben je mijn vriend niet meer.” De strategie werkte. Broerlief gaf hem de auto.
Hé, wacht eens even.
En ineens begon er een belletje te rinkelen.
Mijn Eerste Reactie – En Waarom Ik Hem Inslikte
Mijn eerste reactie was er razendsnel: “Ahhh, zo heb je die kaarten zeker ook gekregen?! Dat mag écht niet, geef ze morgen maar weer terug!” Maar ik wist hem voor me te houden.
Ik dacht terug aan mijn opleiding psychotherapie. Een zin die ik nooit meer vergeet: “De cliënt weet het, kan het en doet het zelf.” Ik hoef alleen het podium te bieden en de kaders te scheppen. Niet het antwoord geven. Niet de oplossing opleggen. Maar het podium bieden zodat het kind zelf tot inzicht kan komen.
Het Podium Bieden
Die avond op de bank kwamen zoals gewoonlijk alle Pokemon kaarten uit het boekje.
Dit is mijn kans, dacht ik.
Hij begon enthousiast te vertellen over alles wat hij van de kaarten wist. Ik vroeg welke hij wel zou willen zijn en welke krachten hij zou willen hebben.
Er was verbinding. Echt contact. Nu was het moment.
“Welke heb je zelf gekocht en welke heb je allemaal gekregen?” vroeg ik geïnteresseerd.
Ook nu begon hij enthousiast stapeltjes te maken.
“Deze heb ik zelf gekocht, deze heb ik geruild en deze heb ik gekregen.”
“En is dat op dezelfde manier als hoe je vanmiddag ook de autootjes kreeg?”
Ik keek hem met een nieuwsgierige blik aan. Het werd stil. Toen een ondeugende knik.
“Ah, nu snap ik het,” ging ik verder.
Ik pakte de stapeltjes en verdeelde ze in twee groepen.
“Deze heb je op een fijne manier gekregen. En deze op een niet zo fijne manier. Klopt dat?”
Een knik.
“Hoe vind je dat als je dat nu zo beseft?”
“Niet zo leuk.”
“Wat zou je er nu mee willen doen?”
“Ik ga deze morgen teruggeven.”
Mijn hart maakte een sprongetje.
Wat Dit Verhaal Je Vertelt Over Manipulatief Gedrag
Dit is geen verhaal over een “slecht” kind. Dit is een verhaal over een kind dat een strategie had gevonden die werkte – en nog niet wist dat het een probleem was. Kinderen die manipulatief gedrag vertonen zijn niet gemeen of berekenend. Ze hebben een behoefte (iets willen, ergens bij horen, controle voelen) en hebben een manier gevonden om die behoefte te vervullen.
De vraag is niet: hoe stop ik dit gedrag?
De vraag is: welke behoefte zit hierachter?
Waarom Straffen Zelden Werkt
Als ik die avond had gezegd “die kaarten geef je morgen terug, en je krijgt een week geen televisie,” was er iets anders gebeurd.
Mijn zoon had de kaarten teruggegeven. Maar niet omdat hij begreep waarom. Hij had het gedaan vanuit angst. Vanuit straf. Vanuit dwang. En de volgende keer? Dan had hij de strategie verfijnd. Slimmer. Onzichtbaarder. Straffen lost de behoefte niet op. Het duwt het gedrag ondergronds.
Wat wél werkt: het kind zelf tot inzicht laten komen. Vanuit veiligheid en verbinding, niet vanuit angst.
De Drie Meest Voorkomende Behoeften Achter Manipulatief Gedrag
1. Erbij horen en geaccepteerd worden
“Anders ben je mijn vriend niet meer” is vaak een angstzin.
Het kind is bang. Bang dat ze niet geliefd zijn. Bang dat ze buitengesloten worden. Bang dat ze niet goed genoeg zijn; een gevoel dat ook ten grondslag ligt aan faalangst.
De dreigement is een defensiemechanisme: ik dreig jou weg te duwen voordat jij mij wegduwt.
Wat helpt: Veiligheid bieden. Laten zien dat de vriendschap/relatie niet afhankelijk is van de uitkomst.
2. Controle over een onzekere situatie
Kinderen die thuis of op school weinig controle ervaren, zoeken die controle ergens anders.
Manipulatie geeft een gevoel van macht: “Ik kan de uitkomst beïnvloeden.”
Dit zie je vaak bij kinderen die veel veranderingen hebben meegemaakt (verhuizing, scheiding, nieuwe school) of bij kinderen die hooggevoelig zijn en veel prikkels verwerken.
Wat helpt: Voorspelbaarheid en structuur bieden. Kleine keuzes geven (“wil je eerst appel of brood?”) zodat het kind controle ervaart op een gezonde manier.
3. Een behoefte die niet op een andere manier gehoord wordt
Soms heeft een kind iets nodig en weet niet hoe het dat moet vragen.
Directe communicatie (“ik wil die auto ook”) voelt kwetsbaar. Wat als er nee gezegd wordt?
Dreiging voelt veiliger dan kwetsbaarheid.
Wat helpt: Emoties benoemen helpen. “Je wil die auto ook, hè? Hoe zou je dat kunnen vragen?”
Opvoeden Is Triggeren
Die avond op de bank was ik getriggerd. Die eerste reactie – de verontwaardiging, de boosheid, de impuls om te straffen – dat was niet alleen voor mijn zoon. Dat was voor mij.
Want ik ben ook ooit een kind geweest dat dingen wilde en niet altijd wist hoe. Dat bang was voor afwijzing. Dat stratiegieën gebruikte. Opvoeden is een spiegel. Wat je kind doet, raakt jou omdat het iets in jezelf raakt. De vraag “waarom doet mijn kind dit?” begint vaak bij “waarom triggert dit mij zo?” Dat is niet makkelijk. Maar het is wel de sleutel.
Wat Kun Je Doen Als Ouder?
- Pauzeer je eerste reactie
Die eerste reactie is er razendsnel en vaak het meest emotioneel. Inslikken is geen zwakte – het is strategie.
Adem. Tel tot vijf. Geef jezelf een moment. - Word nieuwsgierig in plaats van veroordelend
Van “dit mag niet” naar “wat heeft mijn kind nodig?”
Dit is een mentale shift. Je hoeft het gedrag niet goed te keuren om het te begrijpen. - Bied het podium
Stel vragen die je kind zelf tot inzicht laten komen.
Niet: “Weet jij wel dat dit fout is?”
Maar: “Hoe voel jij je als je dat zo bekijkt?”
De kennis zit al in je kind. Je hoeft het er alleen uit te halen. - Werk aan verbinding voor je corrigeert
Een kind dat zich veilig en verbonden voelt, staat open voor jouw inbreng.
Een kind dat zich aangevallen of onveilig voelt, gaat in de verdediging.
Verbinding eerst. Correctie daarna. - Kijk ook naar jezelf
Als het gedrag van je kind je sterk triggert: wat zegt dat over jou?
Dit is geen aanklacht. Het is een uitnodiging.
EFT kan helpen om die eigen triggers te onderzoeken en los te laten – zodat je vanuit rust reageert, niet vanuit je eigen oude pijn. Herken je ook dat kleine dingen grote reacties oproepen, bij je kind én bij jezelf?
Terug Naar De Pokemon Kaarten
De kaarten zijn teruggegeven. De zin “anders ben jij mijn vriend niet meer” heb ik daarna niet meer gehoord. Niet omdat hij bang was voor straf. Maar omdat hij begreep waarom het niet fijn was. Dat is het verschil.
“Je kind kan het, weet het en doet het zelf.”
Jij hoeft alleen het podium te bieden.
Herken Jij Dit Bij Jouw Kind?
Manipulatief gedrag, driftbuien, sociale spanning op school – het zijn vaak signalen dat er iets speelt wat nog geen woorden heeft.
Je kind laat zien wat er speelt. Maar soms zit de sleutel bij jou. In een gratis gesprek van 20 minuten kijken we samen wat er nodig is — voor je kind, en voor jezelf.
✨ voel je vrij om te delen wat er speelt
Ik ben Odette. Ik werk met kinderen én hun ouders — omdat ik geloof dat rust in een gezin begint bij de volwassene die het durft te zien. Nieuwsgierig? Stel me een vraag.
Meer lezen? Zie ook mijn artikel over Perfectionisme bij kinderen en Nachtmerries bij kinderen.